„Późne ojcostwo” co to właściwie znaczy?

W ostatnich latach coraz częściej mówi się o „dramatycznym wzroście wieku ojców”. Późne ojcostwo przedstawiane jest zwykle jako nowe zjawisko cywilizacyjne, związane z odkładaniem decyzji o dziecku na później. Problem jest jednak bardziej złożony.

Analiza opublikowana w 2024 roku w „Human Reproduction” przez Kai Willfuhr i Sebastiana Klusenerapokazuje, że obecny wiek ojców wcale nie jest historycznie bezprecedensowy. Autorzy prześledzili dane z wielu krajów na przestrzeni ponad stu lat i wykazali charakterystyczny U-kształtny przebieg zmian wieku ojcostwa. Poniżej wykres pochodzący z tej pracy:

Oznacza to, że:

• około 100 lat temu ojcowie byli relatywnie starsi,

• następnie średni wiek ojcostwa stopniowo malał,

• najniższe wartości osiągnął w latach 60. i 70. XX wieku,

• a później ponownie zaczął rosnąć.

Innymi słowy — współczesne późne ojcostwo jest częściowo powrotem do wcześniejszych historycznych wzorców, a nie całkowicie nowym zjawiskiem. Pytanie czy przyczyny są podobne?

Dlaczego więc dzisiaj wiek ojców wzrasta?

Przyczyn jest wiele:

• dłuższa edukacja,

• późniejsze osiąganie stabilizacji zawodowej,

• zmiana modelu rodziny,

• większa aktywność zawodowa kobiet,

• niepewność ekonomiczna,

• zmiany kulturowe związane z planowaniem życia i rodzicielstwa.

Powojenne dekady, zwłaszcza lata 50. i 60., były pod tym względem raczej wyjątkiem niż normą historyczną. W wielu krajach małżeństwa zawierano wcześnie, a rodzicielstwo rozpoczynało się szybciej niż dziś.

To jednak nie oznacza, że wiek ojca jest biologicznie obojętny.

Współczesne badania pokazują, że wraz z wiekiem mężczyzny stopniowo zmienia się jakość materiału genetycznego plemników. Wzrasta liczba mutacji de novo, fragmentacja DNA oraz ryzyko części zaburzeń rozwojowych u potomstwa. Jednocześnie wpływ wieku ojca jest znacznie bardziej złożony niż proste medialne hasła o „starych ojcach”.

Późne ojcostwo to więc jednocześnie:

• zjawisko biologiczne,

• problem demograficzny,

• i konsekwencja głębokich przemian społecznych.

W kolejnych częściach tej serii spróbuję odpowiedzieć na pytania:

• co naprawdę dzieje się ze starzejącym się plemnikiem,

• czy wiek ojca wpływa na ryzyko poronienia,

• jak zmienia się materiał genetyczny mężczyzny wraz z wiekiem,

• i czy dzieci starszych ojców rzeczywiście są bardziej zagrożone chorobami.

Bo właśnie tutaj kończy się demografia, a zaczyna biologia.

Grzegorz Jakiel